نياسر يكي از كهنترين مراكز سكونت بشري است كه محلات مسكوني آن در ميان مساحتي بيش از 800 هكتار از باغها و گلستانها و اراضي زراعي پراكنده شده است.
به گزارش خبرگزاري فارس از كاشان، غار تاريخي رئيس و لايه كهن زيرين آن، چارتاقي، بافت تاريخي با عناصر، فضاها، راستهها و بناهاي عمومي و مسكوني متعدد و گوناگون، باغهاي گسترده، گلستانهاي زيبا و قرارگيري در دامنه كوه به همراه چشمه اسكندريه و آبشار معروف آن و باغ و كوشك تالار، نياسر را تبديل به يكي از شهرهاي تاريخي و گردشگري كشور كرده است.
جاذبههاي گردشگري نياسر كه سالانه توجه صدها هزار نفر گردشگر داخلي و خارجي را به سوي خود جلب ميكند را ميتوان به چهار محور اصلي تقسيم كرد:
1 - محور تالار نياسر: غار رئيس، باغ تالار و كوشك صفوي
- غار رئيس نياسر با درهاي ورودي آن در باغ تالار اين شهر معبدي متعلق به پيروان آئين ميترا (خداي ايراي باستان) بوده كه به احتمال زياد قدمت اين معبد به اوايل دوران پارتها برميگردد.
غار تاريخي نياسر درون توده سنگي از جنس تراورتن در زير باغ تالار و باغهاي مجاور آن گسترده شده بوده و به طور كامل ساخته دست انسان است كه در بلندترين نقطه نياسر واقع در باغ تالار ورودي اصلي اين غار وجود دارد و تا صخرههاي بالاي آبشار كشيده شده است.
- كوشك صفوي باغ تالار نياسر از ديگر مكانهاي زيبا و ديدني شهر نياسر ميباشد كه در آن درختان كهنسال و رفيع وجود دارد؛ درختاني سر به فلك كشيده و بسيار زيبا و دلانگيز كه آب چشمه اسكندريه در ميان آن جاري است و پس از گذشتن از باغ به آبشار معروف نياسر منتهي ميشود.
با بخشيده شدن باغ تالار توسط فتحعلي شاه به صباي كاشاني شاعر دربار قاجار، باغ تالار به دست خاندان صباي كاشاني ميافتد و از زمان رضا شاه تا اوايل انقلاب اسلامي آخرين مالكان خصوصي باغ تالار و كوشك آن، خاندان ضرابيها بودهاند كه در سنوات اخير باغ تالار از ورثه خاندان ضرابي خريداري شد و به صورت يك مكان عمومي در آمد كه زير نظر شهرداري نياسر اداره و سازماندهي ميشود.
در ضمن كوشك واقع شده در آن با توجه به شيوة ساخت و نحوة پوشش دورها داراي قدمت قاجاري است ولي بر روي ويرانههاي بناي ديگري بنا شده است.
2-محور پاي آبشار: آبشار، حمام صفوي، آسياب آبي
- آبشار نياسر از چشمه تالار (اسكندريه) واقع در كنار چارتاقي سرچشمه ميگيرد به گونهاي كه دو سوم آن چشمه به سمت آبشار و از آنجا به دشتهاي نياسر و يك سوم آن به محله نو ميرود؛ آنگونه كه از بقاياي خزههاي قديمي و آبراهههاي موجود مشخص ميشود مسير آب در قديم عوض شده است آبي كه از آبشار پائين ميريزد در فصل پائيز كمترين و در فصل بهار بيشترين مقدار را داراست.
- آسياب آبي، حمام صفوي و زيارت پنج امامزاده از ديگر ميراث فرهنگي نياسر است كه شيوه معماري و نيز نوع قوسها و پوششهاي بكار رفته در آن قابل توجه است.
قدمت بناهاي آسياب و حمام مربوط به اواخر صفويه و اوايل قاجار ميباشد و در مورد زيارت نيز با توجه به تخريب چشمگير امكان تعيين قدمت امكانپذير نيست.
3-چارتاقي، چشمه اسكندريه، چنار پاي چشمه
- چارتاقي نياسر بنايي باستاني از اواخر عصر اشكاني و يا اوايل عصر ساساني است. اين بنا جزو كهنترين و بزرگترين نمونههاي چارتاقيهاي ايران و سالمترين آنهاست.
بنا باقاعدهاي مربع شكل اما در واقع ذوزنقهاي با اضلاع تقريبي 12 متر است كه براي ساخت آن تنها از سنگهاي آهكي و رسوبي و ملات گچ استفاده شده است.
-چشمه اسكندريه: يكي از آثار جالب و ديدني نياسر، چشمه نياسر و يا چشمه اسكندريه است كه آب اين چشمه از پاي آتشكده جاري ميشود.
آب پاك و زلال از ميان شكاف سنگهاي درون گودالي ميجوشد و اين چشمه به طور يقين عامل اصلي ايجاد و تداوم تاريخ چند هزار ساله نياسر بوده است و اكنون نيز منشأ زيباييهاي فراوان و منبع اصلي آب شهر و مزارع كشاورزي محل و آب اين چشمه همسان با آب چشمه سليمانيه فين كاشان است.
به نقل از كتاب تاريخ كاشان، اسكندر بن فيلقوس كه علم كشف الاسرار داشته و از ياران دانيال نبي بوده محل اين چشمه را كشف نمود و به حجاران دستور داد تا آنجا را حفر كنند و آنها نيز در يك شبانهروز اين چشمه را احداث و احيا نمودند.
آب اين چشمه بسيار زلال و مصفا ميباشد و پس از خروج از دل كوه و در مسيري نسبتا طولاني بعد از عبور از باغ تالار و باغات به صورت آبشار بسيار زيبايي به پايين و به سمت شهر در حركت است.
اين چشمه در تمام طول سال پرآب است و آب آن در تابستان خنك و در زمستان گرم و ولرم است.
- چنار پاي چشمه: اين اثر در يك مركز تاريخي و در اطراف چارتاقي نياسر، سرچمه اسكندريه، مقسم تالار قرار گرفته است.
اين درخت چنار داراي حفرهاي در سمت جنوب ميباشد و وسط آن خالي است و به غير از خالي شدن وسط آن آثار تخريبي چشمگيري در چنار ديده نميشود.
4-محور چالقاب
-برج چالقاب بر روي تپهاي از جنس سنگ به نام كوجه چالهقاب و در ارتفاع چند متري از سطح زمين واقع شده و در محلهاي به همين نام قرار دارد.
محله چالهقاب با دارا بودن آثار ارزشمندي از سدههاي گذشته همچون خانه بروجردي، خانه بخشي تقي، گذر چالهقاب و برج چالهقاب داراي ارزش فراوان است.
* خصوصيات اقتصادي شهر
شهر نياسر يكي ازسه مركز مهم توليد گل محمدي، گلاب و عرقيات گياهي شهرستان كاشان و كشور است.
آب و هواي اين شهر به سبب قرار گرفتن در دامنه شرقي كوههاي كركس كمنظير بوده و وجود چشمه پرآب اسكندريه و قناتهاي زياد محدودهاي به وسعت 800 هكتار را به زير كشت برده و با گسترش روشهاي مدرن آبياري اين وسعت كشاورزي به ميزان زيادي قابل گسترش است.
از ديگر محصولات نياسر در كنار گل محمدي كشت گندم و جو و ساير غلات، سبزيجات، صيفيجات، و از محصولات باغي آن ميتوان به زردآلو، سيب، گردو و بادام اشاره كرد.
*موقعيت جغرافيايي نياسر
شهر نياسر مركز بخش نياسر از توابع شهرستان كاشان و استان اصفهان است . اين شهر در فاصله 230 كيلومتري شهر تهران، 100 كيلومتري شهر قم و 220 كيلومتري شهر اصفهان قراردارد. فاصله اين شهر از دو محور ارتباطي مهم كشور يعني راهآهن تهران جنوب 40 كيلومتر و آزادراه تهران جنوب 20 كيلومتر است.
