به گزارش ايرنا، اين باغ که خاطره غم انگيز قتل صدر اعظم ايران، اميرکبير را در دل دارد، درکنار جويها و فواره هاي آب روان، سرسبزي و درختان تنومند و استوار آن هر سال نوروز پذيراي صدها هزار مسافر و گردشگر داخلي و خارجي است.
اين باغ زيبا و تاريخي با چشمه جوشان سليمانيه، آب و هواي با طراوت آن، تاريخ نهفته اي در دل خود دارد که هر بيننده اي را به فکر فرو مي برد که چگونه در حاشيه کوير چنين بهشتي سالهاست خودنمايي مي کند.
بررسي سابقه اين باغي حاکيست که باغ فين قدمت ديرينه داشته و ساخت و تکميل اين بنا به چند دوره تعلق دارد.
براساس نوشته فضل بن سعد بن حسين ماه فروخي اصفهاني در کتاب محاسن اصفهان، مبني بر اينکه يعقوب ليث در سال 265 هجري قمري در اين باغ اردو زده، قدمت اين باغ به اوايل قرن سوم اسلامي مي رسد، اما شکل گيري اين باغ به صورت فعلي مربوط به اوايل دوره صفوي است.
همچنين، عبدالحسين ملک المورخين کاشاني، در کتاب مختصر جغرافياي کاشان درمورد قدمت باغ فين آورده است: يکي از ابنيه عاليه کاشان باغ شاه است که در فين کوچک واقع است، بناي اين باغ از پادشاهان صفويه بوده، بعد از آن فتحعلي شاه آن را تعمير کرده، عمارات عاليه و حمامهاي باشکوه از سنگ مرمرهاي بسيار بزرگ بنا شده و آب فين از آنجا مي گذرد.
محمد مشهدي در مقاله اي با عنوان کاشان، شهر تاريخ، فرهنگ و هنر، اين باغ تاريخي را اينگونه توصيف کرده است: اين مجموعه تاريخي در مساحتي حدود 25هزارمترمربع شامل برج و بارو، درختان کهن، استخرها و جويبارهاي متعدد يکي از زيباترين باغ هاي تاريخي ايران و جهان است.
مجموعه آثار ديگري نيز از جمله هشتي ورودي، حوض ها، نهرها، فواره هاي فيروزه اي رنگ، خيابانها، عمارتهاي شترگلوي شاه عباسي، شترگلوي فتحعلي شاهي، عمارت کريمخاني، حمام ها و موزه ملي کاشان در اين باغ وجود دارد.
مشهدي در بخش ديگري از مقاله خود آورده است: در بالادست اين باغ، چشمه سليمانيه فين واقع است که با قدمت چندين هزار ساله، آب آن کاسته نمي شود.
مولف کتاب محاسن اصفهان، طراحي نهرها و نحوه گردش آب در خيابانهاي باغ و فواره هاي فيروزه اي رنگ و هميشه در فوران آن را، منسوب به غياث الدين جمشيد کاشاني رياضي دان قرن نهم مي داند.
يکي از محققان و دست اندرکاران ميراث فرهنگي کاشان در مقاله اي با عنوان باغ تاريخي فين، آورده است: اين باغ داراي دو حمام در قسمت جنوبي باغ است: يک حمام کوچک که در سال 909 هجري قمري به دستور شاه اسماعيل صفوي ساخته شده و دري هم به خارج حمام داشته که در هر هفته يکروز، حمام باغ در اختيار اهالي فين قرار مي گرفته است.
اين همان حمامي است که واقعه تاسف بار قتل صدراعظم ناصرالدين شاه قاجار ميرزا تقي خان اميرکبير در آن اتفاق افتاده است.
حمام ديگر، حمام بزرگ سلطنتي است که در سال 1226 هجري قمري به دستور فتحعلي شاه قاجار ساخته شده است و منحصرا سلاطين قاجار و شاهزادگان بلافصل، ازآن استفاده مي کرده اند.
در هر يک از اين حمام‌ها، قسمتهايي شامل ورودي، گرم خانه، آبنما، خزينه، محل نظافت و سربينه (رختکن) به چشم مي‌خوردوکانالهايي جهت تعويض آب خزينه‌ها و حوضچه‌ها نيز در کف حمام‌ها وجود دارد.
ديوار حمام‌ها با عايق رطوبتي مخصوص ماسه، آهک و ساروج پوشانده شده است. اين حمام ها، داراي دالان‌ها و راهروهاي زيادي است و معماري زيبايي دارد.
سيف الله امينيان رييس پيشين اداره ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي کاشان در توصيف ديگر عمارت هاي باغ فين آورده است: کوشک مرکزي باغ که به عمارت شترگلوي صفوي موسوم است در سال هزار و 16 هجري قمري به همت آقا خضر نهاوندي حاکم وقت کاشان احداث شد.
اين عمارت يک بناي دو طبقه‌ در مرکزباغ است و در وسط آن، حوض کاشيکاري زيبايي وجود دارد. نقاشي هاي اين عمارت که توسط آقا رضا کاشاني ترسيم گرديده، متشکل از دورنماي شکارگاه و تصاويري از شاهزادگان است.
بناي ديگر اين باغ، عمارت حياط خلوت کريمخاني است که در زمان کريمخان زند در جنوب غربي اين باغ احداث شده است.
حوضخانه وسيع و خوش طرح ديگري موسوم به شترگلوي قاجاري نيز در جنوب شرقي اين باغ واقع است که مزين به نقاشي هاي نفيسي از آثار هنرمندان خاندان غفاري کاشان از قبيل جد استاد بزرگ نقاشي ايران کمال الملک کاشاني و قصيده تاريخ احداث اين حوضخانه نيز، به خط نستعليق محمد تقي حسيني کاشاني به صورت گچ بري برجسته در داخل آن کشيده شده است.
حوض جوش و تالار پذيرايي مجاور آن نيز در سال هزار و 256 هجري قمري به دستور محمدشاه قاجار در ضلع جنوبي باغ ساخته شده است.
تازه ترين قسمتي که در اين باغ به تازگي ساخته شده، موزه ملي کاشان است که در سال 1346 هجري شمسي بر روي خرابه هاي باقيمانده از عمارت خلوت نظام الدوله احداث شد.
اين موزه، از دو قسمت اصلي باستانشناسي و مردم شناسي و بخش کوچکي که اختصاص به هنرهاي سنتي دارد، تشکيل شده است.
اين باغ در طول تاريخ همواره مورد توجه پادشاهان و سلاطيني که بر ايران حکومت مي کرده اند، قرار داشته است.
غياث الدين بن همام الدين الحسيني، معروف به خواندمير، در کتاب حبيب السير، آورده است: در سال 909 هجري قمري شاه اسماعيل اول صفوي، مراسم و اجتماع باشکوهي از سران کشور و بزرگان کاشان در اين باغ تشکيل داد و در حقيقت اين مراسم، جشن تاجگذاري اولين پادشاه صفوي بوده است.
براساس نوشته هاي ميرزا هدايت الله افوشته اي نطنزي در کتاب نقاوت الاثار، شاه عباس صفوي نيز به اين باغ علاقه مند بوده و در هر فرصتي که ميسر مي شده از اين باغ استفاده مي کرده است.
افوشته اي نطنزي نوشته است: در سال هزار و 4 هجري قمري شاه عباس، جشن بزرگي در اين باغ برپا نمود و ايلچيان و سفراي بعضي از کشورهاي اروپايي و آسيايي را به حضور پذيرفت و از آنها پذيرايي نمود. در همين سال عمارت سردر و هشتي ورودي و برجهاي ديده باني به دستور وي در اين باغ ساخته شد.
ناصرالدين شاه قاجار نيز در سال هزار و 267 هجري قمري به همراه اميرکبير در بازگشت از اصفهان چند روزي در اين باغ اقامت کرده و دستوراتي براي مرمت باغ صادر کرده است.
طبق اعلام مسوولان اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري کاشان، باغ فين نوروز گذشته دومين آثار تاريخي استان اصفهان بود که بعد از ميدان امام اصفهان افزون بر يک ميليون بازديد کننده داشت.