پرونده باغ‌هاي ايراني در حالي به يونسکو معرفي مي‌شود که باغ فين کاشان، به عنوان يکي از مهمترين ساختارهاي باغ ايراني،‌ در وضعيت خوبي به سر نمي‌برد و بر اساس آنچه که رفتار غيرکارشناسانه گفته مي‌شود، درختان اين باغ در معرض خطر قرار گرفته‌اند. بر همين اساس، زمستان سال گذشته 100 درخت کهنسال در اين باغ قطع شدند.

پرونده باغ‌هاي ايراني در حالي به يونسکو معرفي مي‌شود که باغ فين کاشان، به عنوان يکي از مهمترين ساختارهاي باغ ايراني،‌ در وضعيت خوبي به سر نمي‌برد و بر اساس آنچه که رفتار غيرکارشناسانه گفته مي‌شود، درختان اين باغ در معرض خطر قرار گرفته‌اند. بر همين اساس، زمستان سال گذشته 100 درخت کهنسال در اين باغ قطع شدند. به گزارش CHN سال 1389 بود که سرماي سختي بخشي از نقاط مختلف کشور از جمله کاشان را در بر گرفت و حدود 110 درخت کهنسال را مريض کرد. اما اين تنها يک روي سکه است و آنچه تحت عنوان دخالت غيرکارشناسانه در حفظ باغ فين کاشان انجام گرفته بود باعث شد تا سرماي شديد به جان اين درختان آسيب بزند. اخبار متعددي درباره وقايع زيست محيطي باغ فين کاشان نوشته شد و کارشناسان تحليل‌هاي زيادي ارائه کردند؛ اما نتيجه آن شد که هنوز درختان اين باغ تاريخي در معرض خطر هستند و علي‌رغم پژوهش‌ها و اخطارهاي کارشناسان باغ‌داري، 100 درخت باغ فين خشک شده و در زمستان سال گذشته قطع شدند. به جاي اين درختان 100 نهال دو ساله کاشتند که بيشتر 50 سانت ارتفاع ندارند. «حسين بتولي»، کارشناس و محقق جنگل‌ها و مراتع درباره باغ فين کاشان به CHN گفت: « از 15 سال قبل شواهدي از خشک شدن درختان باغ فين کاشان ديده مي‌شد و اين موضوع ابتدا به متولي آن زمان يعني شهرداري و سپس به متولي بعدي، سازمان ميراث فرهنگي گزارش داده شد. اما نه تنها به اين اخطارها توجهي نشد که مجموعه مداخلاتي که در باغ فين کاشان انجام گرفت باعث بروز فجايعي شد که در نهايت 100 درخت اين باغ را خشکاند.» وي در ادامه صحبت‌هاي خود به احداث کانال‌هاي عبور سيم و کابل برق و همچنين لوله‌ گذاري‌هاي تاسيساتي اشاره کرد و گفت: «اين اتفاق در عرصه باغ و حتي در کنار درختاني که بين 100 تا 470 سال عمر داشتند اتفاق افتاد. اين قبيل مداخلات لطمات جبران ناپذيري به درختان باغ فين کاشان زد.» به گفته بتولي، راه‌روهاي جديدي در باغ تاسيس شد و براي ساخت آن از سيمان و آهک استفاده کردند. برخي از اين راه‌ها که قبل از اين در باغ نبودند از کنار درختاني با قطر 50 يا 60 سانتي‌متر عبور داده شدند و در نتيجه تنه اين درختان در ميان سيمان و آهک محصور شد. بتولي در ادامه گفت: «حدود 7 سال قبل شپشک به جان درختان باغ افتاد و برگ آن‌ها را آفت زد. در آن زمان همه حواس‌هاي به زمين و معماري و ساختمان بود و کسي از بالاي درختان خبر نداشت. اين عامل تاثير زيادي روي درختان کهنسال باغ فين گذاشت.» در کنار اين موارد بايد به آبياري درختان هم اشاره کرد که به گفته بتولي اين آبياري به درستي انجام نمي‌گرفت. وي دراين‌باره گفت:‌ «بايد به غذاي درختي که 400 يا 500 سال از عمراش مي‌گذرد توجه کرد. بايد اين موضوع را به شکل فني دنبال کرد و به صورت يک دستور غذايي ديده شود. آفت زماني تاثير مي‌گذارد که درخت درست آبياري نشده باشند و يا دستور غذايي درستي برايشان در نظر گرفته نشده باشد.» اما در کنار اين‌همه اتفاقي که در تابستان 1386 و قبل از شروع سرماي بي‌سابقه رخ داد توجه کارشناسان را به خود جلب کرده است. در آن تاريخ که مديريت باغ فين کاشان بر عهده سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري بود، عده‌اي از جهادکشاورزي آمدند و چاله‌هاي کود در پاي درختان ايجاد کردند. بتولي دراين‌باره مي‌گويد: «اين چاله‌ها با طول و عرض 70 سانت و عمق 80 سانتي‌متر پاي درختان سرو ايجاد شدند. پس از آن داخل چاله‌ها کود حيواني ريختند و پرشان کردند. به اعتقاد من اين چاله‌ها غيرکارشناسي باز شدند و از آنجايي که ريشه‌هاي سرو سطحي است باعث آسيب‌ديده‌گي شدند. اما اين تنها يکي از عوامل مشکل‌ساز در باغ فين بود و اقدامات عمراني باغ نقش بيشتري در خشک شدن درختان داشت.» وي مي‌افزايد: «از ديگر موارد نادرستي که در باغ ديده مي‌شد بستن درختان با سيم بوکسل بود. درست است که برخي درختان کهنسال را مهاربندي مي‌کنند و با چوب و سيم بوکسل مي‌بندند اما سيم را به دور درخت نمي‌بندند. در باغ فين کاشان بدون استفاده از چوب‌هاي محافظ سيم را به دور تنه درخت بستند و همين امر باعث زخمي شدند درختان شده بود.» بتولي در ادامه گفت: «مجموعه اين اتفاق‌ها از جمله مشکلات مديريتي باعث شد تا در سرماي بي‌سابقه زمستان سال 1386، تعدادي از درختان باغ فين کاشان جان بدهند.» به گفته بتولي در بهار سال 87 گروهي براي بررسي وضعيت درختان باغ فين به کاشان سفر کردند و پس از آن طي گزارش‌هاي ارائه شده نوشتند که 112 درخت خشک شده و تعداد زيادي درخت هم از 30 تا 50 درصد دچار عارضه خشکي شدند. به اين ترتيب در زمستان سال گذشته 100 درخت خشک شده قطع شد. پيش از اين تلاش‌هاي زيادي صورت گرفت تا باغ فين کاشان نجات يابد. از جمله اين تلاش‌ها حضور کارشناسان موسسه تحقيقات جنگل و مراتع بود که پس از بررسي‌ باغ گزارشي را ارائه کردند که البته چندان مورد استقبال مسئولان متولي حفاظت از باغ فين قرار نگرفت. «مهندس يارمندي»، کارشناس موسسه تحقيقات جنگل و مراتع ، درباره اين گزارش گفت: «در 16 ارديبهشت سال 1388 به همراه جمعي از کارشناسان اين موسسه به باغ فين کاشان رفتيم و هرکدام گزارشي را تنظيم کرده و تحويل مديريت موسسه داديم. هرچند اين بازديد نصف روز انجام گرفت اما در گزارش‌ها به مشکلاتي از جمله نتايج سرماي سال 1386 و ساخت و سازهاي صورت گرفته در باغ اشاره شد.» همچنين در اين گزارش قيد شد که نجات باغ نياز به يک برنامه مدون علمي و اجرايي در درازمدت دارد تا درختان باقي‌مانده حفظ شود. باغ فين کاشان همچنان بيمار است. درختان اين باغ نياز به مراقبت بيشتري دارند و اين درحالي است که هنوز مجموعه‌اي از فعاليت‌هاي هدفمند که به نجات باغ منجر شود صورت نگرفته است. باغ بدون درختان معنا ندارد و باغ فين کاشان به سوي بي‌معناي گام برمي‌دارد